Οι εγκεφαλικές μεταστάσεις είναι μια διάγνωση που φυσιολογικά τρομάζει, αλλά σήμερα υπάρχουν πολλές επιλογές αντιμετώπισης και αρκετοί άνθρωποι ζουν για χρόνια με καρκίνο που έχει πάει και στον εγκέφαλο.^[16][17]

Τι είναι οι εγκεφαλικές μεταστάσεις;

Οι εγκεφαλικές μεταστάσεις είναι καρκινικοί όγκοι που ξεκινούν από αλλού στο σώμα (π.χ. πνεύμονας, μαστός, μελάνωμα) και καταλήγουν στον εγκέφαλο μέσω του αίματος. Δεν είναι πρωτογενής όγκος του εγκεφάλου, αλλά συνέχεια μιας ήδη γνωστής ή κάποιες φορές άγνωστης κακοήθειας.^[17][18][16]

Σήμερα τις βλέπουμε πιο συχνά, γιατί οι ασθενείς ζουν περισσότερο χάρη στις σύγχρονες θεραπείες, άρα ο καρκίνος έχει περισσότερο χρόνο να «ταξιδέψει».^[19][20]

Ποια συμπτώματα μπορεί να δώσει;

Τα συμπτώματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, ανάλογα με το πού βρίσκεται η βλάβη μέσα στον εγκέφαλο. Συχνά βλέπουμε:^[16][17]

·      Δυνατό ή «περίεργο» πονοκέφαλο, συχνά πιο έντονο το πρωί

·      Ζάλη, ναυτία, τάση για εμετό

·      Επιληπτικές κρίσεις (σπασμούς)

·      Αδυναμία στο χέρι ή στο πόδι, αστάθεια στο περπάτημα

·      Θολή όραση, δυσκολία στην ομιλία

·      Αλλαγές στη συμπεριφορά, στο χαρακτήρα, στη μνήμη

Μερικές φορές δεν υπάρχει κανένα σύμπτωμα και οι μεταστάσεις φαίνονται τυχαία σε μια μαγνητική που γίνεται για έλεγχο.^[20][19]

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η βασική εξέταση είναι η μαγνητικήτομογραφία εγκεφάλου με σκιαγραφικό. Δείχνει πόσες βλάβες υπάρχουν, πού βρίσκονται και πόσο μεγάλες είναι.^[16]

Αν η εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη ή δεν ξέρουμε από πού ξεκίνησε ο καρκίνος, μπορεί ο γιατρός να προτείνει βιοψία, δηλαδή να πάρει ένα μικρό κομμάτι ιστού για εξέταση στο μικροσκόπιο. Συνήθως όμως όταν η βλάβη θεωρείται "εξαιρέσιμη" προτέινεται από την αρχή ολική αφαίρεση που εξυπηρετεί και την ανάγκη για βιοψία. ^[16]

Ποιες είναι οι βασικές θεραπείες;

Σήμερα σπάνια υπάρχει «μία μοναδική» σωστή λύση∙ συνήθως γίνεται συνδυασμός θεραπειών, προσαρμοσμένος στον κάθε ασθενή.^[21][19][16]

Τοπικές θεραπείες στον εγκέφαλο

·      Χειρουργείο
Αν υπάρχει μία μεγάλη ή «κυρίαρχη» βλάβη που πιέζει τον εγκέφαλο και προκαλεί συμπτώματα, μπορεί να αφαιρεθεί με χειρουργείο. Αυτό συχνά ανακουφίζει άμεσα από πονοκέφαλο, ζάλη, αδυναμία.^[17][21][16]

·      Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική (SRS)
Είναι μια πολύ στοχευμένη ακτινοβολία, «σαν να πυροβολείς με λέιζερ» τις βλάβες, χωρίς να ακτινοβολείς όλο τον εγκέφαλο. Γίνεται συνήθως σε 1–5συνεδρίες και προτιμάται όταν οι μεταστάσεις είναι λίγες και μικρού μεγέθους.^[22][23][21]

·      Ολική ακτινοβόληση εγκεφάλου
Είναι ακτινοβολία σε όλο τον εγκέφαλο και παλαιότερα ήταν η βασική λύση για πολλαπλές μεταστάσεις. Σήμερα εφαρμόζεται πιο προσεκτικά, γιατί μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη και τη συγκέντρωση, ειδικά όταν ο ασθενής αναμένεται ναζήσει αρκετά χρόνια.^[23][22]

Φάρμακα για όλο το σώμα

Δεν μένουμε όμως μόνο στον εγκέφαλο.Χρησιμοποιούνται:

·      Στοχευμένες θεραπείες (χάπια ή ενέσιμα που «χτυπούν» συγκεκριμένες μεταλλάξεις του όγκου)

·      Ανοσοθεραπείες που «ξυπνούν» το ανοσοποιητικό

·      Χημειοθεραπείες και ορμονοθεραπείες, ανάλογα με τον τύπο του καρκίνου

Σε ορισμένους καρκίνους (π.χ.ορισμένοι καρκίνοι πνεύμονα με EGFR/ALK, HER2+ καρκίνος μαστού, μελάνωμα)υπάρχουν φάρμακα που περνούν καλύτερα τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και μπορούννα συρρικνώσουν τις βλάβες στον εγκέφαλο.^[19][21][23]

‍

Η επιτυχία εξαρτάται από την καλή συνεργασία της θεραπευτικής ομάδας: νευροχειρουργός, ακτινοθεραπευτής, ογκολόγος και νευροακτινολόγος, σε συμβούλιο αποφασίζουν μαζί την ιδανική θεραπευτική στρατηγική, βλέποντας τον ασθενή συνολικά, απεικονίσεις από όλο το σώμα αλλά και μοραικά δεδομένα όπως τα γονίδια του συγκεκριμένου όγκου.

‍

Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον του ασθενούς;

Παλιότερα, η διάγνωση εγκεφαλικών μεταστάσεων σήμαινε συνήθως λίγους μήνες ζωής. Σήμερα η εικόνα είναι πιο αισιόδοξα: κάποιοι ασθενείς, ιδιαίτερα όσοι έχουν καλή γενική κατάσταση, καλά ελεγχόμενη νόσο στο υπόλοιπο σώμα και «ευαίσθητο» τύπο όγκου, μπορούν να ζήσουν αρκετά χρόνια.^{[24][25][20][19]}

Η υποστηρικτική και παρηγορική φροντίδα (ρύθμιση πόνου, κρίσεων, άγχους, αϋπνίας,κατάθλιψης, υποστήριξη της οικογένειας) είναι εξίσου σημαντική με το χειρουργείο ή τα φάρμακα. Στόχος δεν είναι μόνο «να κερδίσουμε χρόνο», αλλά να είναι αυτός ο χρόνος ποιοτικός!

‍

‍

Πηγές

‍

1.      https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22012633/  

2.    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470246/        

3.    https://en.wikipedia.org/wiki/Brain_metastasis  

4.    https://academic.oup.com/neuro-oncology/article/23/9/1447/6256866        

5.    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5737512/    

6.    https://www.aans.org/patients/conditions-treatments/metastatic-brain-tumors/  

7.    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11329393/        

8.    https://ascopubs.org/doi/10.1200/JCO.21.02314          

9.    https://www.frontiersin.org/journals/oncology/articles/10.3389/fonc.2012.00099/full    

10.  https://surgicalneurologyint.com/surgicalint-articles/epidemiology-and-prognosis-of-brain-metastases/

11.  https://academic.oup.com/neuro-oncology/article/19/11/1511/3751415

12.  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3656565/

13.  https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967586820314478

14.  https://news.keckmedicine.org/new-study-shows-that-different-types-of-cancers-are-likely-to-spread-to-specific-areas-of-the-brain/

15.  https://www.moffitt.org/cancers/brain-metastases/debunking-the-myths-about-brain-metastasis/

16.  https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470246/        

17.  https://www.aans.org/patients/conditions-treatments/metastatic-brain-tumors/    

18.  https://en.wikipedia.org/wiki/Brain_metastasis

19.  https://academic.oup.com/neuro-oncology/article/23/9/1447/6256866      

20.  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5737512/  

21.  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11329393/      

22.  https://www.frontiersin.org/journals/oncology/articles/10.3389/fonc.2012.00099/full  

23.  https://ascopubs.org/doi/10.1200/JCO.21.02314    

24.  https://surgicalneurologyint.com/surgicalint-articles/epidemiology-and-prognosis-of-brain-metastases/

25. https://academic.oup.com/neuro-oncology/article/19/11/1511/3751415